Polska zrobiła właśnie ważny krok w kierunku w pełni federacyjnego europejskiego ekosystemu otwartej nauki. W imieniu węzła krajowego EOSC Polska Dyrektor Narodowego Centrum Nauki, prof. Krzysztof Jóźwiak, podpisał Memorandum of Understanding (MoU) Federacji EOSC, formalizując udział Polski w budowie wspólnego ekosystemu danych i usług badawczych w Europie.
Równolegle partnerzy EOSC Polska podpisali porozumienie dotyczące współpracy przy rozwoju i budowie polskiego Węzła Krajowego EOSC Polska. Dokument ten potwierdza gotowość do wspólnych działań Narodowego Centrum Nauki, Politechniki Gdańskiej, Uniwersytetu Warszawskiego i ACK Cyfronet AGH.
To ważny etap w ustalaniu zasad współpracy i przygotowaniu rozwiązań, które pozwolą bezpiecznie udostępniać polskie zasoby badawcze w europejskim ekosystemie EOSC.
Czym jest Federacja EOSC i dlaczego to ma znaczenie?
Europejska Chmura Otwartej Nauki rozwija otwarte, cyfrowe środowisko badawcze, które ułatwia naukowcom dostęp do danych, repozytoriów, usług chmurowych i narzędzi analitycznych – bezpiecznie i zgodnie z zasadami FAIR. W tej architekturze kluczową rolę pełnią obecnie węzły (krajowe, regionalne, tematyczne i e-infrastrukturalne), które wspólnie budują Federację EOSC. Od strony praktycznej Federacja ma zapewnić spójne zasady dostępu i integracji usług oraz danych, tak aby badacze mogli korzystać z nich w jednolity sposób – niezależnie od kraju czy instytucji dostawcy – dzięki wspólnym standardom, które umożliwiają interoperacyjność usług i danych.
EOSC Polska. Od współtworzenia zasad do formalnego członkostwa
Polski węzeł EOSC-PL uczestniczy w inicjującej fazie budowy federacji (build-up) od marca 2025 r., razem z pierwszą grupą węzłów z całej Europy. To etap, w którym w praktyce wykuwa się reguły gry: mechanizmy federowania usług, standardy, sposób współpracy i odpowiedzialności. Podpisanie MoU przez EOSC Polska domyka ten etap od strony formalnej; Polska staje się jednym z węzłów, które współtworzą fundamenty Federacji.
Rola Cyfronetu. Techniczny kręgosłup i praktyka wdrożeń
Skuteczność EOSC zależy od stabilnych, bezpiecznych usług oraz zdolności włączania ich do europejskiego ekosystemu w sposób przewidywalny dla użytkowników. Właśnie tu Cyfronet wnosi kompetencje, które budował latami: projektowanie oraz utrzymanie i integrację usług e-infrastrukturalnych dla nauki – od obliczeń, przez dane, po wsparcie użytkowników i operacyjność.
Cyfronet jest gospodarzem i operatorem infrastruktury obliczeniowej oraz składowania danych o międzynarodowej rozpoznawalności. Zapewnia zasoby i usługi obliczeń wysokiej wydajności (HPC) oraz środowiska usługowe wykorzystywane przez polskie i międzynarodowe zespoły badawcze. W kontekście EOSC Polska ta praktyka przekłada się na bardzo konkretne zadania:
- federowanie usług obliczeniowych i danych – tak, aby polskie zasoby mogły być udostępniane i wykorzystywane zgodnie ze wspólnymi zasadami Federacji EOSC.
- wsparcie wdrożeń u partnerów i użytkowników – onboarding usług, utrzymanie, dokumentacja, dobre praktyki i rozwój kompetencji.
- pomost między zasobami krajowymi a europejską ofertą – integracja techniczna i organizacyjna tak, by polscy badacze mogli korzystać z europejskich usług, a europejscy – z polskich.
To podejście dobrze oddają słowa Marka Magrysia, p.o. Dyrektora ACK Cyfronet AGH:Podpisanie Memorandum of Understanding to przełomowy moment, który nadaje formalny kształt naszym ambicjom budowy Federacji EOSC. Ten krok to jasny sygnał, że Polska nie tylko obserwuje cyfrową transformację nauki, ale aktywnie projektuje jej architekturę. To także potwierdzenie, że nasze doświadczenie w usługach obliczeniowych i integracji rozwiązań dla nauki może być realnym pomostem między zasobami krajowymi a ofertą europejską. Cieszymy się na dalszą, intensywną współpracę w ramach tego projektu.
Przedstawiciele instytucji tworzących EOSC Polska w czasie spotkania formalizującego powstanie polskiego Węzła Krajowego Europejskiej Chmury Otwartej Nauki. Od lewej: dr Marcin Wichorowski, Instytut Oceanografii PAN; Łukasz Opioła, ACK Cyfronet AGH; Prof. Krzysztof Jóźwiak, Dyrektor NCN; dr Aneta Pazik-Aybar, NCN; Roksana Wilk, ACK Cyfronet AGH, Agnieszka Cybulska-Phelan, ICM UW; dr Piotr Krajewski, Politechnika Gdańska.
