Data publikacji: 7 sierpnia 2026
Jak zamienić fundamentalne badania naukowe w technologię, która może pomóc w walce z jednym z największych wyzwań współczesnej medycyny, czyli antybiotykoopornością? Odpowiedzi na to pytanie dostarcza historia Enzybiotx, polskiego startupu biotechnologicznego rozwijającego innowacyjne enzybiotyki. Co szczególnie istotne, firma znalazła się w gronie nielicznych zespołów z Polski, które uzyskały finansowanie w europejskim programie FFplus (Fortissimo Plus), wspierającym wykorzystanie technologii HPC i sztucznej inteligencji w biznesie.
W rozmowie z ACK Cyfronet AGH, dr hab. Izabela Sabała oraz dr Grzegorz Wieczorek opowiadają o drodze od badań naukowych do powstania startupu, o znaczeniu obliczeń wysokiej wydajności oraz o tym, dlaczego przyszłość projektowania nowych terapii będzie nierozerwalnie związana z mocą superkomputerów.
Wszystko zaczęło się od ciekawości naukowej
Historia Enzybiotx nie rozpoczęła się w garażu ani podczas poszukiwania pomysłu na biznes. Jej źródłem były badania prowadzone w instytucie naukowym.
Jak wspomina dr hab. Izabela Sabała, przełom nastąpił podczas prac nad białkami gronkowca złocistego. Zespół badawczy zdołał określić strukturę jednego z nich i zrozumieć mechanizm jego działania. To właśnie poznanie budowy białka pozwoliło naukowcom zaprojektować jego aktywną wersję.
Wyniki okazały się zaskakujące. Enzym skutecznie niszczył ściany komórkowe gronkowca złocistego, prowadząc do szybkiej eliminacji bakterii. Naukowcy zrozumieli, że wykorzystując naturalne mechanizmy bakterii przeciwko nim samym, mogą stworzyć zupełnie nowe narzędzie do walki z zakażeniami.
Tak narodził się pomysł na rozwój enzybiotyków oraz na powstanie startupu Enzybiotx.
Czym są enzybiotyki?
Enzybiotyki stanowią alternatywę dla tradycyjnych antybiotyków. Ich największą zaletą jest wyjątkowa precyzja działania.
Pierwszy opracowany przez zespół enzym, nazwany aurezyną, selektywnie eliminuje gronkowce, nie uszkadzając przy tym pozostałych bakterii tworzących naturalną mikrobiotę organizmu. To fundamentalna różnica względem klasycznych antybiotyków, które często działają szeroko i mogą zaburzać równowagę mikrobiologiczną.
Co więcej, enzybiotyki wykazują skuteczność również wobec szczepów opornych na antybiotyki oraz biofilmów bakteryjnych, które należą do najtrudniejszych form zakażeń. Jednocześnie, ryzyko wykształcenia odporności na ten mechanizm działania jest bardzo niskie. To sprawia, że technologia rozwijana przez Enzybiotx może w przyszłości stać się ważnym elementem walki z narastającym problemem antybiotykooporności.
Jeden problem, wiele zastosowań
Potencjalne zastosowania tej technologii wykraczają daleko poza medycynę człowieka. Gronkowiec złocisty odpowiada za liczne zakażenia skóry, trudno gojące się rany czy powikłania szpitalne. Jednocześnie jest istotnym problemem w weterynarii i hodowli zwierząt. Jednym z obszarów, na których koncentruje się obecnie Enzybiotx, jest mastitis, czyli bakteryjne zapalenie wymion u krów mlecznych. Choroba ta generuje ogromne straty ekonomiczne na całym świecie i jest jednym z głównych powodów stosowania antybiotyków w hodowli zwierząt. Działania firmy wpisują się w koncepcję One Health, zakładającą ścisły związek między zdrowiem ludzi, zwierząt i środowiska. Ograniczenie wykorzystania antybiotyków w rolnictwie może bowiem realnie wpływać na zmniejszenie skali antybiotykooporności.
Od laboratorium do rynku. Maraton zamiast sprintu
Choć odkrycie naukowe było przełomowe, droga do wdrożenia technologii okazała się znacznie trudniejsza.
Jak podkreśla dr hab. Izabela Sabała:Rozwój nowych terapii przypomina maraton, a nie sprint. Oprócz aspektów naukowych konieczne jest zabezpieczenie własności intelektualnej, pozyskanie długoterminowego finansowania oraz zdobycie zaufania partnerów biznesowych. Jednocześnie sytuacja na rynku dynamicznie się zmienia. Jeszcze kilka lat temu rozmowy z dużymi firmami farmaceutycznymi kończyły się głównie życzliwym zainteresowaniem. Dziś przedstawiciele branży coraz częściej sami inicjują spotkania, dostrzegając potencjał nowych terapii opartych na enzymach.
FFplus. Europejskie wsparcie dla polskiej innowacji
Jednym z najważniejszych kroków w rozwoju firmy było niedawne uzyskanie finansowania w programie FFplus (Fortissimo Plus). To europejska inicjatywa wspierająca wykorzystanie zaawansowanych technologii obliczeniowych, sztucznej inteligencji oraz infrastruktury HPC przez przedsiębiorstwa rozwijające innowacyjne rozwiązania. W Polsce operatorem programu jest ACK Cyfronet AGH. Enzybiotx znalazł się wśród nielicznych firm z Polski, które zdobyły wsparcie w tym prestiżowym konkursie. Dzięki temu zespół może rozwijać projekt skupiony na pokonaniu jednego z najtrudniejszych problemów związanych z zakażeniami gronkowcowymi: eliminacji bakterii ukrywających się wewnątrz komórek gospodarza. To właśnie w tym miejscu kluczową rolę zaczynają odgrywać superkomputery.
Gdy biologia spotyka HPC
W rozwoju nowych enzymów nie wystarcza już znajomość sekwencji białka. Konieczne jest zrozumienie jego trójwymiarowej struktury oraz zachowania w dynamicznym środowisku biologicznym.
Jak wyjaśnia dr Grzegorz Wieczorek:Badacze wykorzystują symulacje dynamiki molekularnej, które pozwalają analizować zachowanie białek w czasie oraz przewidywać skutki konkretnych modyfikacji. Dzięki temu możliwe jest ograniczenie liczby kosztownych eksperymentów laboratoryjnych i skupienie się na najbardziej obiecujących wariantach.
Symulacje tego typu wymagają ogromnych zasobów obliczeniowych, dlatego dostęp do infrastruktury HPC staje się jednym z kluczowych elementów nowoczesnych badań biotechnologicznych.
Kolejny cel: bakterie ukryte w komórkach
Obecnie największym wyzwaniem dla zespołu jest opracowanie enzymów zdolnych do eliminacji bakterii znajdujących się wewnątrz komórek eukariotycznych. Choć obecne rozwiązania pozwalają skutecznie usuwać zdecydowaną większość gronkowców, niewielka część bakterii potrafi ukryć się w komórkach gospodarza. To właśnie te mikroorganizmy często odpowiadają za przewlekłe i nawracające zakażenia. Celem projektu wspieranego przez FFplus jest zaprojektowanie takich modyfikacji enzymów, które umożliwią im dotarcie również do tej trudnodostępnej grupy bakterii, przy jednoczesnym zachowaniu wysokiej aktywności przeciwbakteryjnej. Jeżeli cel ten zostanie osiągnięty, technologia Enzybiotx może wejść na zupełnie nowy poziom skuteczności.
Od synchrotronu do gospodarstwa mlecznego
W historii Enzybiotx szczególnie inspirujące jest połączenie badań podstawowych z praktyką. Jak podkreśla dr Izabela Sabała, jednego dnia zespół analizuje strukturę białek przy wykorzystaniu zaawansowanej infrastruktury badawczej, a następnego sprawdza skuteczność tych samych rozwiązań w rzeczywistych warunkach hodowlanych. To właśnie takie połączenie nauki, przedsiębiorczości i nowoczesnych technologii obliczeniowych pokazuje, jak mogą powstawać rozwiązania odpowiadające na największe wyzwania zdrowotne współczesnego świata. Dla ACK Cyfronet AGH jest to również przykład realnego wpływu infrastruktury HPC na rozwój innowacji. Dzięki programowi FFplus zaawansowane obliczenia trafiają tam, gdzie mogą przynieść wymierne korzyści społeczne i gospodarcze, wspierając firmy rozwijające technologie o potencjale globalnego znaczenia.
Przeczytaj na temat roli Cyfronetu w projekcie Fortissimo Plus.
Przejdź na stronę projektu i zapoznaj się z inspirującymi historiami sukcesu.
